Tag: Doctors

Сўнгги пайтларда мамлакатимизда ногиронлар ҳуқуқларига тобора кўпроқ эътибор қаратилмоқда. Бу кўп жиҳатдан 2006 йилда Ўзбекистон 2009 йилда имзолаган БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенциясининг пайдо бўлиши билан боғлиқ. Ҳозирги кунда Конвенцияни ратификация қилишга тайёргарлик кўриш бўйича Давлат даражасида ишлар олиб борилмоқда.

Расмий статистик маълумотларга кўра, республикада 780 минг ногирон яшайди.

Ногиронлар ҳаётида қуйидаги қийинчиликларга дуч келишади:

- Инфратузилмага киришнинг этишмаслиги

- Хизматлар ва маълумотларга киришнинг этишмаслиги

- Бандлик билан боғлиқ қийинчиликлар, ногиронларни бандлик соҳасида камситиш

Таълим олиш имкониятини чеклаш ва ижтимоий-маданий ва спорт эҳтиёжларини қондириш

- Лси / институционализация изоляцияси

- Жамиятнинг стереотиплари ва тамғалари (тиббий ва хайрия ёндашувлари)

- Ногиронлар ва уларнинг ташкилотларини жамоат ва давлат дастурлари ва стратегияларини ишлаб чиқишга жалб қилмаслик.

- Ногиронлар ҳаётининг барча соҳаларини қамраб оладиган тўлиқ статистиканинг йўқлиги

- Жамият ҳаётининг барча соҳаларига қўшилмаслик

- Ногиронлар жамоат ташкилотларининг молиявий беқарорлиги

- Ногиронлар жамоат ташкилотларининг ташкилий салоҳиятининг пастлиги

-Ногиронларнинг жамоат ташкилотларини қарорларни қабул қилиш даражасида, шунингдек сиёсий жараёнларга жалб қилмаслик.

- Ногиронлар, ногиронлар ва ногиронларнинг ҳуқуқлари тўғрисида жамиятнинг барча қатламлари, шу жумладан оилаларда, ногиронларга хизмат кўрсатадиган тузилмаларда маълумотларнинг паст даражаси.

Жаҳон Соғлиқни сақлаш ташкилоти маълумотларига кўра, ҳар бир мамлакат аҳолисининг камида 10-15% ногирон фуқаролардир. Кўпгина мамлакатларда ногиронлар камситишларга дуч келишади, уларнинг имкониятлари эътиборсиз қолдирилади ва қобилиятлари кам баҳоланади. Улар керакли таълим ва соғлиқни сақлаш хизматларини олмайдилар ва улар жамият ҳаётидан четлаштирилади. БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенцияси ушбу муаммоларга жавобдир. Конвенция ҳукумат учун ногирон фуқаролар бошқа фуқаролар билан тенг равишда ўз ҳуқуқларидан фойдаланишлари учун нима қилиш кераклигини кўрсатадиган" йўл харитаси " дир.

Ушбу Конвенцияда назарда тутилган ҳуқуқлар янги ҳуқуқлар эмаслигини тушуниш муҳимдир. Булар инсон ҳуқуқлари Умумжаҳон декларациясида, иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро Пактда, бола ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенцияда ва Ўзбекистон ратификация қилган ва амалга ошираётган бошқа халқаро шартномаларда мустаҳкамланган инсон ҳуқуқларидир. Конвенция ногиронларга нисбатан барча тоифадаги ҳуқуқларни қандай қўллаш мумкинлигини тушунтиради ва белгилайди, ногиронларга ўз ҳуқуқларини самарали амалга оширишга имкон берадиган ўзгаришларни талаб қиладиган соҳаларни ва уларнинг ҳуқуқлари бузилган ва инсон ҳуқуқлари механизмларини кучайтириш зарур бўлган соҳаларни белгилайди. Конвенциянинг мақсади ногиронларнинг ҳуқуқларини батафсил белгилаш ва уларни амалга ошириш тартибини белгилашдан иборат. Конвенция энди соғлиғининг бузилишида пастлик ёки иллат кўрилганда, одамнинг "нотўғри" эканлигига эътибор қаратмайди. Аксинча, ногиронлик муаммоси Конвенцияда "жамият патологияси сифатида" кўриб чиқилади, яъни.жамиятларнинг барчани истисносиз қамраб ололмаслиги ва индивидуал фарқларни ўзлаштира олмаслиги натижасида. Конвенция биздан бошқача ёндашувни талаб қилади. Ногиронлик инсоннинг нуқсони эмас, балки экологик тўсиқларни яратадиган ва сақлайдиган ижтимоий муҳитдаги нуқсондир. Ногиронлик тайинланиши ва индивидуал реабилитация режасини олиши керак бўлган одам эмас, айнан бизнинг уйларимиз, транспортимиз, таълим тизимимизга ногиронлик даражаси берилиши ва реабилитация воситалари билан жиҳозланиши керак. Мамлакат тараққиётида кўплаб юртдошларимизнинг салоҳиятидан фойдалана олмаслигимиз жамиятнинг айби.

БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенциясининг асосий фалсафаси инклюзив жамият яратишдир. Яъни, барча фуқаролар ўз ҳуқуқларидан фойдаланиш учун тенг имкониятларга эга бўладиган шундай жамиятни яратиш.

Умуман Ўзбекистон қонунчилиги ногиронларнинг ҳуқуқларини етарли даражада таъминлайди ва глобал ўзгаришларни талаб қилмайди, аммо афсуски, қонунлар ўзининг амалий қўлланилишини топа олмайди, Конвенсияни ратификация қилиш ногиронларнинг ҳуқуқларини ҳурмат қилишга қаратилган ички қонунчиликни амалга оширишда катализатор бўлади.

Иф wе wант то импрове тҳе қуалитй оф лифе оф пеопле wитҳ дисабилитиес, ас wелл ас то инволве анд инcлуде тҳем ин тҳе лифе оф соcиетй, тҳен wе муст адвоcате фор тҳе ратифиcатион оф тҳе УН Cонвентион он тҳе Ригҳц оф Персонс wитҳ Дисабилитиес.

Конвенция ратификация қилингандан сўнг, ишнинг иккинчи қисми бошланади: Конвенцияни миллий қонунчиликка татбиқ этиш ва қонунчиликни Конвенция талабларига мувофиқлаштириш. Конвенцияни амалга ошириш жараёни узоқ даврни қамраб олади. Бу кўплаб давлат ва жамоат тадбирларини, аҳоли ўртасида кенг тушунтириш ва маърифий кампанияни ва ногиронларнинг жамоат ташкилотлари вакилларини ўз бизнесига мутахассис сифатида фаол, эҳтимол янада масъулиятли жалб қилишни талаб қилади. Конвенция ратификация қилингандан сўнг, ногиронларнинг жамоат ташкилотлари Конвенциянинг 33, 34, 35-моддалари қоидаларига мувофиқ БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари бўйича қўмитасига Конвенциянинг бажарилиши тўғрисида муқобил ҳисоботларни тақдим этадилар ва унинг бажарилишини назорат қилишда иштирок этадилар. Бу эрда ногиронларнинг манфаатларига дахлдор ўз ҳужжатлари лойиҳаларини ишлаб чиқиш ва таклиф қилиш, Қонунчилик ва қонуности ҳужжатларини қайта кўриб чиқиш ташаббускори бўлиши мумкин ва бўлиши керак бўлган ногиронларнинг жамоат ташкилотлари учун кенг фаолият майдони очилади.

Айни пайтда ногиронларнинг жамоат ташкилотлари учун Қонунчилик ва амалиётни Конвенция қоидаларига мувофиқлаштириш мақсадида уларнинг фаолиятини фаоллаштириш биринчи ўринга чиқмоқда. Шу нуқтаи назардан, қонун чиқарувчи ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органи ходими устувор вазифа сифатида қандай ҳаракатларни амалга ошириши кераклигини аниқ тушуниш учун ногиронлар ҳуқуқларининг бузилиши ва амалдаги қонунчиликнинг ҳолатини таҳлил қилиш зарур. уни ратификация қилиш қонунчилигимизга муваффақиятли татбиқ этилмоқда.

Конвенциянинг муқаддимасида айтилишича "... ногиронлар стратегия ва дастурларга, шу жумладан уларга бевосита тегишли бўлган қарорларни қабул қилиш жараёнларида фаол иштирок этишлари керак" Принципни амалга ошириш учун "Бизсиз биз ҳақимизда ҳеч нарса йўқ" "Бизсиз биз ҳақимизда ҳеч нарса" Қонунчилик даражасида ногиронларнинг жамоат ташкилотларини ногиронлар ҳаёти билан боғлиқ ҳар қандай масалаларни ҳал қилишга жалб қилиш мажбуриятини мустаҳкамлаш, бундай иштирок этишнинг аниқ механизмларини ишлаб чиқиш ва белгиланган меъёрларни бузганлик учун жавобгарликни жорий этиш учун зарурдир.

БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенсиясини ратификация қилиш ва уни амалга ошириш учун зарур шарт-шароитларни яратиш мақсадида ногиронларнинг жамоат ташкилотлари Ўзбекистонда фуқаролик жамияти тарихида биринчи марта мустақил равишда БМТ Конвенсиясини амалга ошириш бўйича лойиҳа, Миллий ҳаракатлар режасини ишлаб чиқдилар ногиронларнинг ҳуқуқлари тўғрисида.Миллий ҳаракат режасининг ишлаб чиқилган лойиҳаси ногиронлар ҳаётининг барча соҳаларини қамраб олган 111 дан ортиқ банддан иборат.

Ишлаб чиқилган лойиҳа таҳлил қилиш ва таклифлар киритиш учун тегишли вазирлик ва идораларга тақдим этилди. Деярли барча тегишли вазирликлар ҳужжат лойиҳасига ижобий муносабатда бўлишди ва ўз таклифларини билдиришди, улар НАП лойиҳасини якунлашда ҳисобга олинди.

Миллий ҳаракатлар режасининг амалга оширилиши БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенциясини амалга ошириш ва ратификация қилиш учун шароит яратади, хусусан:

1. Ҳозирги кунда Конвенцияда амалдаги қонунчиликда "ногиронлик асосида камситиш" (2-модда), "оқилона турар жой" (2-модда), "универсал дизайн" (2-модда), "мулоқот", "тил" (2-модда)каби тушунчалар мавжуд эмас., "инклюзив таълим "(24-модда), "ҳабилитация" (26). Имо-ишора тилидан фойдаланиш ҳолати ва кўлами аниқланмаган. "Ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш тўғрисида" ги қонунда белгиланган ногироннинг таърифи Конвенцияда белгиланган таърифдан фарқ қилади. ва ҳоказо. Миллий қонунчиликни Конвенция қоидаларига мувофиқлаштириш ва ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилишнинг меъёрий-ҳуқуқий базасини такомиллаштириш Конвенцияни амалга ошириш учун ҳуқуқий шарт-шароитларни яратади.

2. Давлат дастурлари, "қулай муҳит", "ногиронларни ижтимоий реабилитация қилиш давлат дастури", "ногиронлар учун иш ўринлари яратиш ва уларни иш билан таъминлаш" ҳудудий дастурларининг қабул қилиниши, "ижтимоий корхоналар тўғрисида" ги қонуннинг қабул қилиниши 9, 26, 27-моддаларнинг бажарилиши учун шароит яратади. Конвенция.

3. Фаолиятнинг халқаро таснифи (ИCФ) қоидаларини ҳисобга олган ҳолда тиббий-ижтимоий экспертиза тизимини такомиллаштириш. Бу Конвенция талабларига жавоб берадиган ногиронликни аниқлаш бўйича халқаро стандартларга ўтишга имкон беради.

4. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг "инклюзив таълим тўғрисида" ги Низомининг қабул қилиниши Конвенсиянинг 24-моддасини амалга ошириш учун шароит яратади.

6. "Шахсий ёрдамчилар ва ижтимоий хизматлар тўғрисида" ги қонун лойиҳасини ишлаб чиқиш ва қабул қилиш амалга ошириш учун шароит яратади.Конвенциянинг 20.

7. Конвенсияни амалга ошириш учун турли давлат муассасалари, вазирликлар ва идораларни мувофиқлаштириш, шунингдек унинг бажарилишини назорат қилиш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида ногиронлар учун идоралараро мувофиқлаштирувчи қўмитани ташкил этиш.Ушбу жараёнга ногиронларнинг жамоат ташкилотларини жалб қилиш 33 Конвенцияларини амалга оширишга имкон беради.

8. Ногиронликнинг турли масалалари бўйича ахборот-маърифий ишларни такомиллаштириш, жамоатчиликнинг ногиронларга нисбатан ижобий муносабатини шакллантириш. Ушбу тадбирлар Конвенциянинг 8-моддасини амалга оширишга ёрдам беради.

9. Давлат Паралимпия қўмитасининг ташкил этилиши ногиронларни спортга жалб этиш масалаларини давлат даражасига кўтариш имконини беради. Натижада Конвенциянинг 30-моддасини амалга ошириш мумкин бўлади.

10. Ногиронларга хизмат кўрсатадиган ижтимоий ишчиларни тайёрлаш бўйича ихтисослаштирилган ўқув-услубий марказнинг ташкил этилиши Конвенциянинг 20-моддасини амалга оширишга ёрдам беради.

Асосан, БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги Конвенсияси Ўзбекистонни миллий қонунчиликда мавжуд бўлмаган ишларни қилишга мажбурламайди.

Конвенцияни амалга ошириш охир-оқибат инклюзив жамиятни яратади.

Албатта, биз ҳаммамиз реалистмиз ва конвенцияни ратификация қилгандан сўнг дарҳол ногиронларнинг ижтимоий ҳаётида баъзи мўжизалар бўлади, деган хаёлга эга эмасмиз, чунки ратификация қилинганидан кейин жуда кўп иш бўлади, шу жумладан ногиронларнинг жамоат ташкилотлари томонидан. Конвенцияни амалга ошириш, амалга ошириш ва мониторинг қилиш.

Бироқ, Конвенция ратификация қилингандан сўнг, ҳеч бўлмаганда биз ногиронларни ижтимоий ҳимоя қилиш масалаларида ўтмишдан келажакка ўтишни бошлаймиз ва аксинча эмас. Ногиронларга юк сифатида эмас, балки жамият ва давлат ривожига ҳисса қўша оладиган манба сифатида муносабатда бўлишни хоҳлайди.

Исаков Øйбек.

Ўзбекистон ногиронлар жамияти, 2014 йил Май