Ногиронлиги бо ълган фуқароларнинг сайлов ҳуқуқларини амалга ошириш бў йича тавсиялар

Ўзбекистон Конституцияси ва сайлов тўғрисидаги қонун ҳужжатлари Ўзбекистон Республикасининг барча фуқаролари, шу жумладан жисмоний ҳолати туфайли ўз ҳуқуқларини амалга оширишда муайян қийинчиликларга дуч келаётган фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари тенглигини кафолатлайди

2009 йил феврал ойида Ўзбекистон БМТнинг ногиронлар ҳуқуқлари тўғрисидаги халқаро Конвенциясини имзолади. Конвенциянинг 29-моддаси қоидаларига биноан, " иштирокчи давлатлар ногиронларга овоз бериш ва сайланиш ҳуқуқи ва имкониятини кафолатлайди ва ушбу тоифадаги фуқароларнинг сайлов жараёнида тўлиқ иштирок этишини таъминлаш, процедуралар, бинолар ва овоз бериш учун этарли даражада мос, қулай ва осон бўлган материаллар. уларни тушуниш ва ишлатиш."

Шуни ҳисобга олиш керакки, ногиронлар учун овоз бериш нафақат уларнинг хоҳиши ва ҳуқуқи, балки ўзини жамиятнинг тўлақонли аъзолари каби ҳис қилиш учун ноёб имкониятдир.

Барча даражадаги сайлов комиссиялари ишида ногиронларнинг ўз сайлов ҳуқуқларини амалга оширишлари учун энг қулай шарт-шароитлар яратилишини таъминлаш бўйича вазифалар ва уларни ҳал этиш йўлларини аниқлаш мақсадида Ўзбекистон ногиронлар жамияти ва НАННОУЗ қошидаги ногиронлар жамоат ташкилотлари маслаҳат Кенгаши аъзолари, 2014 йил апрел ойида ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссиясига тақдим этилган:

Барча даражадаги сайлов комиссиялари ишида ногиронларнинг ўз сайлов ҳуқуқларини амалга оширишлари учун энг қулай шарт-шароитлар яратилишини таъминлаш бўйича вазифалар ва уларни ҳал этиш йўлларини аниқлаш мақсадида Ўзбекистон ногиронлар жамияти ва НАННОУЗ қошидаги ногиронлар жамоат ташкилотлари маслаҳат Кенгаши аъзолари, 2014 йил апрел ойида ишлаб чиқилган ва Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссиясига тақдим этилган:

"Миллий сайловлар пайтида ногирон фуқароларнинг сайлов ҳуқуқларини амалга оширишни таъминлаш бўйича тавсиялар."

1. Сайлов участкаси бинолари ногиронлар аравачаси учун қулай бўлган пандуслар ва панжаралар билан жиҳозланган бўлиши керак.

2. Агар овоз бериш хонаси жойлашган бинога кириш таянч-ҳаракат тизими фаолияти бузилган, кўзи ожиз ва ногиронлар коляскалари аъзолари бўлган сайловчиларнинг кириши учун махсус мосламалар билан жиҳозланмаган бўлса, сайлов комиссиялари маҳаллий ўзини ўзи бошқариш органларига, аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш ҳудудий органларига мурожаат қилишлари керак. рампалар, тутқичлар ва ҳоказоларни ўрнатиш масаласини ҳал қилинг. Юқорида айтиб ўтилган махсус қурилмаларни ўрнатиш бўйича ишларни амалга ошираётганда, улар амалдаги қурилиш қоидалари ва қоидаларига (СНиП) мос келиши кераклигини ёдда тутиш керак. махсус жиҳозлар, пиёдалар йўлларининг белгиланган стандартларига мувофиқлигини текшириш учун ишчи гуруҳ тузиш тавсия этилади, улар сайлов комиссияси аъзолари, ногиронлар жамоат ташкилотлари ва маҳаллий давлат ҳокимияти органлари вакиллари бўлиши керак.

3. Ногиронлар коляскалари иродасига қулайлик яратиш учун сайлов участкаларида яширин овоз бериш учун махсус кабиналар ўрнатилиши керак. Улар одатдагидан кенгроқ деворлар ва паст стол билан фарқ қилиши керак. Ногиронлар аравачаси бундай кабиналарга осонгина кириши керак. Овоз бериш хонасидаги жиҳозлар (столлар, кабиналар ва овоз бериш қутилари) ногиронлар аравачасидан фойдаланадиган ёки ҳаракатланишда қийналаётган ногирон сайловчилар учун қулайликни таъминлайдиган тарзда жойлаштирилиши керак.

4. Кўзи ожиз ва кўзи ожиз фуқаролар учун сайловда иштирок этаётган сиёсий партиялар, рўйхатдан ўтган депутатликка номзодлар, катта шрифтда ва (ёки) релиеф-дот Брайл алифбосидан фойдаланган ҳолда бюллетенларни тўлдириш тартиби тўғрисидаги маълумотлар ахборот стендига жойлаштирилиши керак.Ушбу тоифадаги сайловчиларнинг эҳтиёжларини ҳисобга олган ҳолда, оптик тузатиш мосламалари (катталаштирувчи кўзойнаклар, ёритилган катталаштиргичлар ва бошқалар.), қўшимча ёритиш, стуллар яширин овоз бериш учун сайлов кабиналарига жойлаштирилиши керак.

5. Сайлов комиссиялари маълумотларнинг мавжудлигини ошириш мақсадида сайловларни ахборот билан таъминлаш бўйича иш режаларини тайёрлашда ногирон сайловчиларни хабардор қилиш учун зарур чораларни кўришлари керак.

6. Ногирон сайловчиларни хабардор қилиш ногиронлик тоифасини ҳисобга олган ҳолда белгиланадиган маълумотларга тўсиқсиз киришни таъминлашнинг турли усуллари ёрдамида амалга оширилади.

Сайлов комиссияларига кўзи ожиз сайловчиларга маълумот бериш тавсия этилади:

- радиоешиттириш тармоғининг имкониятларидан фойдаланишни таъминлаш;

- сайлов кампаниясининг бориши (овоз бериш вақти ва жойи, асосий сайлов ҳаракатлари, алоқалар), сайловда иштирок этаётган сиёсий партиялар, депутатлик лавозимига номзодлар, овоз бериш тартиби, овоз бериш тартиби, овоз бериш бюллетенини тўлдириш тартиби тўғрисида аудио форматдаги (рақамли ахборот воситаларида) ахборот материалларини тайёрлаш ва бошқа процедуралар;

-ўқиш учун қулай бўлган катталаштирилган шрифтда босилган нашрларнинг (варақаларнинг) ахборот масалаларини тайёрлаш, шунингдек релиеф-дот Брайл алифбосидан фойдаланиш имкониятини таъминлаш;

- кўзи ожизлар учун мўлжалланган ахборот материалларини жойлаштириш учун ахборот ва телекоммуникация тармоғи имкониятларидан, шу жумладан Ўзбекистон Республикаси Марказий сайлов комиссиясининг расмий веб-сайтларидан, ҳудудий сайлов комиссияларидан фойдаланиш.

- кўзи ожиз фуқароларни сайловлар тўғрисидаги маълумотлар билан таништириш учун кўзи ожизлар учун кутубхоналарнинг техник имкониятларидан, кўриш қобилияти чекланган жамоат ташкилотларининг махсус жиҳозларига (тайфун ускуналари) эга бўлган ресурсларидан фойдаланинг, уларда матнли файлларни овозга айлантирадиган компютер экранига кириш дастурлари ўрнатилган. Иложи бўлса, маълумот СМС-хабарларни юбориш орқали уяли алоқа ёрдамида узатилиши мумкин, улар фойдаланувчи томонидан овозли сигналга айлантирилганда ўзгартирилади;

-- кўзи ожизлар учун ихтисослаштирилган кутубхоналарни сайлов комиссиялари томонидан ишлаб чиқарилган ва ушбу тоифадаги сайловчилар учун мослаштирилган зарур ахборот материаллари билан таъминлаш.

Сайлов комиссияларига сайлов кампаниялари пайтида кар ва эшитиш қобилияти паст сайловчиларга маълумот бериш тавсия этилади:

- факсимил ва мобил алоқа (СМС-хабарлар)орқали сайлов маълумотларини матнли узатишдан фойдаланиш;

-оммавий ахборот воситалари билан ўзаро алоқада бўлганда, турли тематик дастурлар ва янгиликлар релизлари, шу жумладан сайловларга тайёргарлик кўриш ва ўтказиш ҳақидаги видеофилмларни эфирга узатишда имо-ишора тилидаги таржимадан ёки субтитрли кўрсатувлардан фойдаланишни таъминланг.

Сайлов комиссияларига сайлов кампаниялари пайтида ногиронлар коляскалари фойдаланувчиларига маълумот бериш тавсия этилади:

-- Жамоат жойларидаги сайловлар ҳақидаги визуал маълумотлар ногиронлар аравачаси бўлган сайловчилар у билан қўшимча ҳаракатларсиз танишишлари учун жойлаштирилиши керак.

7. Марказий сайлов комиссияси сайловда иштирок этаётган сиёсий партияларга ушбу тоифадаги сайловчилар билан ахборот ишларига алоҳида эътибор беришни ва сайловолди ташвиқоти материалларини аудио форматда, босма ташвиқот материалларини катта шрифт ва Брайл алифбосида, кар ёки эшитиш қобилияти паст сайловчилар учун – субтитр ёки имо-ишора тили билан сайловолди ташвиқоти материаллари (видеолари) тайёрлашни тавсия қилиши зарур кўзи ожиз ва кўзи ожиз сайловчилар учун таржима.

8. Ногирон сайловчиларнинг эҳтиёжларини ҳисобга олиш учун Ўзбекистон пенсия жамғармаси Марказий сайлов комиссиясининг ҳудудий сайлов комиссияларига ҳар йили 1 январ ва 1 июл ҳолатига ногиронлик гуруҳлари кўрсатилган ногирон сайловчилар сони тўғрисидаги маълумотларни тақдим этиши зарур.

9. Хусусан, кўзи ожиз сайловчиларнинг овоз беришини ташкил этишда сайлов бюллетенларида сиёсий партиялар, рўйхатдан ўтган номзодларнинг исмларини жойлаштириш чизиғи бўйлаб белги қўйиш учун бўш жойли махсус шаблонларни ишлаб чиқиш таклиф этилади. сайлов участкаларида сайлов бюллетенлари.

10. Сайлов комиссиялари сайлов участкалари ва сайлов участкаларини жиҳозлашда ногиронларнинг сайловда бошқа фуқаролар билан тенг шароитларда қатнашишини ҳисобга олишлари тавсия этилади, аммо уларга ўз ҳуқуқларидан тўлиқ фойдаланишлари учун махсус шароитлар яратилиши керак. Шуни ҳам ёдда тутиш керакки, ногиронларнинг сайлов участкаларига шахсий ташрифлари, сайлов комиссиялари аъзолари билан мулоқоти, овоз бериш учун техник воситалардан фойдаланиш уларнинг жамиятга қўшилишига ижобий таъсир кўрсатади ва фаол ижтимоий ҳаёт учун яхши рағбат бўлиб хизмат қилади.

Исаков Øйбек.

Ўзбекистон ногиронлар жамияти.

Май 2014